Het Levend Archief

HET DOEL

Het Levend Archief is een project dat zich focust op het verzamelen, opkweken en opslaan van zaden van inheemse plantensoorten met als belangrijkste aspect dat het materiaal van Nederlandse oorsprong is. Het voornaamste doel van dit project is het veilig stellen van inheemse plantensoorten, zodat wanneer bronpopulaties dreigen te verdwijnen, we genetisch identiek zaad kunnen gebruiken om de populaties te redden. De zaden worden opgeslagen in een grote koelcel, zodat zij meerdere jaren bewaard kunnen blijven.

ACHTERGROND

In Nederland kwamen soorten voor die we nu enkel nog uit het buitenland kunnen halen, maar of dit dezelfde variëteiten zijn, valt te betwijfelen. Die soorten zijn we kwijt en kunnen we met geen mogelijkheid meer terughalen. Voorbeelden zijn Wildemanskruid (Pulsatilla vulgaris), Zaagblad (Serratula tinctoria), Blauwe leeuwenbek (Linaria arvensis), Zomerschroeforchis (Spiranthes aestivalis), Gevlekt biggenkruid (Hypochaeris maculata) en zo nog tientallen andere soorten. Er zijn momenteel een aantal soorten die steeds meer populaties kwijtraken en de resterende populaties worden steeds kleiner. Er zijn enkele projecten die zich inzetten voor het behoud van dergelijke soorten, maar in 2016 kwam Joop Schaminée met het initiatief om dit iets grootschaliger aan te pakken. Hij heeft Nils van Rooijen voor een jaar aangesteld om een haalbaarheidsstudie te doen met als conclusie dat dit zeer goed mogelijk kan zijn, mits er voldoende gebruik gemaakt wordt van een uitgebreid netwerk aan betrokken partijen. Naar aanleiding hiervan is een aanvraag gedaan bij het Prins Bernhard Cultuurfonds en deze is gehonoreerd. Per 1 juni is Niels Eimers aangesteld als projectcoördinator voor de pilot (het eerste jaar) om de eerste stappen te zetten richting een succesvol project!

Projectstructuur

a. Verzamelgebieden
De verzamelgebieden herbergen de zogeheten bronpopulaties. Dit zijn de populaties van autochtone soorten, waarvan periodiek zaden worden geoogst. Wanneer dit gezonde populaties zijn, wordt het materiaal verzameld, maar niet teruggebracht. Wanneer dit minder stabiele populaties zijn, zal het zaad (nadat dit opgekweekt is voor vermeerdering) voor een deel teruggebracht worden.

b. De Nationale Zadencollectie
De Nationale Zadencollectie (NZC) is de fysieke opslag van de zaden. Tijdens de pilot zal dit de Radboud Universiteit Nijmegen zijn, maar in de toekomst wordt ook de Universiteit van Wageningen beoogd. De NZC dient naast opslag tevens als distributiecentrum.

c. Zaadhofjes
Veelal zal er van een groot aantal (zeldzame) soorten onvoldoende wild materiaal kunnen worden verzameld uit de wilde populaties. Om toch voldoende zaden te hebben om uit te geven aan afnemers van de NZC dienen zaden te worden vermeerderd. De ex situ zaadhofjes zijn de plekken waar dit met soortafhankelijke methoden gedaan kan worden. Het basismateriaal wordt geleverd vanuit de NZC en de oogst zal ook weer terugkeren naar de NZC.

d. Kwekers
Het Levend Archief en de Nationale Zadencollectie beogen een betere beschikbaarheid van autochtoon genetisch plantenmateriaal in heel Nederland en de toepassing daarvan in natuurbeheer, maar ook in het publieke groen evenals de bevordering van het gebruik van autochtoon materiaal onder particulieren. Kwekers met een ideële doelstelling kunnen beroep doen op het materiaal opgeslagen in de NZC om hiermee te kweken. Het materiaal en de daaraan gekoppelde herkomstdata wordt beschikbaar gesteld aan kwekers welke het in eigen beheer mogen vermeerderen en commercieel mogen verspreiden. Dit op voorwaarde dat het autochtone materiaal met zorg wordt behandeld en derhalve niet gecombineerd wordt met gebiedsvreemd materiaal. Ook dienen de kwekers dit kenbaar te maken aan hun klanten en hebben zij een rol in het vergroten van de bewustwording van het belang van de Nederlandse biodiversiteit.

e. Overige gebruikers
Overige gebruikers van de NZC zijn partijen die het genetisch materiaal willen gebruiken voor niet-commerciële doeleinden anders dan het opzetten van een zaadhofje binnen het Levend Archief, bijvoorbeeld ten behoeve van wetenschappelijk onderzoek of educatie. Deze partijen kunnen aanspraak maken op genetisch materiaal uit de NZC. Naast fysiek genetisch materiaal brengt het Levend Archief een grote hoeveelheid kennis voort. Interessante informatie over zaden en voor velen een nieuwe blik op de biologie van planten.